↑ Davranışsal Finans Rehberi بخشی از راهنمای
Aşırı Güven Yanılgısı Nedir? Fazla İşlem Tuzağı
Aşırı güven yanılgısı (overconfidence bias), kişinin kendi bilgi, beceri ve tahmin gücünü gerçekte olduğundan daha yüksek değerlendirmesidir. Yatırımda bu, 'piyasayı ben yenerim' inancıyla aşırı sık işlem yapmak biçiminde görünür.
Davranışsal finans araştırmaları, fazla işlem yapan yatırımcıların işlem maliyetleri ve yanlış zamanlamalar nedeniyle uzun vadede genellikle piyasa ortalamasının gerisinde kaldığını gösterir. Yani çok hareket etmek, çoğu zaman daha çok kazanmak anlamına gelmez.
Aşırı güven yanılgısı nedir?
Aşırı güven, insanların kendi yargılarının doğruluğunu abartma eğilimidir. Yatırımcı bağlamında bu, bir varlığın yönünü tahmin etme, doğru zamanlamayı yakalama ya da 'iyi hisse seçme' becerisini gerçekte olduğundan yüksek görmek demektir.
Bu önyargı çoğu zaman birkaç başarılı işlemin ardından güçlenir; yatırımcı kazançlarını becerisine, kayıplarını ise şansa ya da dış etkenlere bağlama eğilimine girer.
Neden ortaya çıkar?
Aşırı güvenin kaynaklarından biri 'kontrol yanılsamasıdır': yatırımcı, aslında büyük ölçüde tesadüfe bağlı sonuçlar üzerinde kontrol sahibi olduğunu hisseder. Bilgiye kolay erişim de bu yanılsamayı besler; çok veri görmek, doğru karar verdiğimiz duygusunu artırır.
Geriye dönük yargı (hindsight bias) da rol oynar: bir olay gerçekleştikten sonra 'zaten tahmin etmiştim' demek, gelecekte de doğru tahmin edebileceğimiz inancını pekiştirir.
Piyasada nasıl görünür?
Aşırı güvenin en somut sonucu işlem sıklığının artmasıdır. Yatırımcı, her dalgalanmayı bir fırsat olarak görür ve sık alım satım yapar. Oysa her işlem komisyon, alış-satış farkı (spread) ve vergi gibi maliyetler doğurur.
Bu maliyetlerin yanı sıra, sık işlem yapanlar genellikle yanlış zamanlama tuzağına da düşer. Sonuç olarak işlem sıklığı arttıkça net getiri çoğunlukla düşer; çok çalışmak burada daha az kazanmaya dönüşebilir.
Temsili senaryo; gerçek veri değildir. İşlem sıklığı arttıkça maliyetler nedeniyle net getirinin azalma eğilimini kavramsal olarak gösterir.
Somut örnek
Birkaç başarılı işlem yapan bir yatırımcı, 'piyasanın ritmini çözdüm' inancıyla işlem sıklığını artırır. Her gün ekran başında alım satım yapmaya başlar ve her hareketin bir fırsat olduğunu düşünür.
Yıl sonunda hesabını çıkardığında, ödediği komisyonların ve yanlış zamanlamaların getirisini eriterek, yılbaşında aldıklarını sadece tutmuş olsaydı elde edeceği sonuçtan daha düşük bir getiri elde ettiğini görür.
Nasıl kaçınılır?
İlk adım, geçmiş kararların dürüst bir kaydını tutmaktır. İşlemlerin sonuçlarını yazılı izlemek, başarıların ne kadarının beceri ne kadarının şans olduğunu görünür kılar ve aşırı güveni dengeler.
İşlem sayısını sınırlamak, uzun vadeli ve pasif bir stratejiye yönelmek, ayrıca her kararın olası yanılma payını baştan kabul etmek de etkilidir. 'Yanılabilirim' demek, paradoksal biçimde daha iyi kararların kapısını açar.
پرسشهای متداول
- Aşırı güven neden getiriyi düşürür?
- Çünkü aşırı güven işlem sıklığını artırır; her işlem komisyon, spread ve vergi gibi maliyetler doğurur. Sık işlem yapanlar ayrıca yanlış zamanlamaya daha çok düşer, bu da net getiriyi aşağı çeker.
- Kendi aşırı güvenimi nasıl fark ederim?
- Kazançlarınızı becerinize, kayıplarınızı ise şansa bağlama eğiliminiz varsa ve çok sık işlem yapıyorsanız bu bir işaret olabilir. İşlem kayıtlarını dürüstçe tutmak, bu eğilimi görünür kılar.
- Aşırı güveni azaltmanın en etkili yolu nedir?
- İşlem sayısını sınırlamak, uzun vadeli ve disiplinli bir stratejiye bağlı kalmak ve her kararın yanılma payını baştan kabul etmek en etkili yöntemlerdir.