↑ Döviz ve Kur Rehberi قسم من الدليل
Çapraz Kur Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Çapraz kur, iki para birimi arasındaki kurun, her ikisinin ortak bir üçüncü para birimi (genelde ABD doları) karşısındaki değerlerinden türetilmesidir. Küresel döviz piyasasında likiditenin büyük bölümü dolar çiftlerinde toplandığı için çoğu kur fiilen çapraz hesapla oluşur.
Bu yazıda parite kavramını, EUR/USD üzerinden örnek hesabı, TL çaprazlarını ve kurları birbiriyle tutarlı tutan arbitraj mantığını açıklıyoruz.
Parite ve Çapraz Kur Kavramı
Parite, iki para biriminin birbirine oranıdır: EUR/USD = 1.10 demek, 1 euronun 1.10 dolar ettiği anlamına gelir. Çiftin solundaki para "baz", sağındaki "karşıt" paradır. Çapraz kur ise doları (veya ortak parayı) aradan çıkararak iki parayı doğrudan oranlamaktır.
Örneğin EUR/TRY piyasada doğrudan kote edilse de fiyatı, EUR/USD ve USD/TRY çiftlerindeki likiditeye sıkı bağlıdır — bankalar bu iki çifti kullanarak EUR/TRY fiyatını üretir ve pozisyonlarını korur.
Örnek Hesap: EUR/USD ve USD/TRY'den EUR/TRY
Kural basittir: EUR/TRY = EUR/USD × USD/TRY. Varsayalım EUR/USD = 1.10 ve USD/TRY = 40.00 olsun; EUR/TRY = 1.10 × 40.00 = 44.00 olur. (Rakamlar yalnızca örnek amaçlıdır, güncel kur değildir.)
Bölme gereken durumlar da vardır: GBP/USD = 1.25 ve EUR/USD = 1.10 ise EUR/GBP = 1.10 ÷ 1.25 = 0.88 çıkar. Hangi işlemin gerekeceğini birimler söyler — kesir gibi düşünün: (EUR/USD) ÷ (GBP/USD) işleminde USD'ler sadeleşir ve EUR/GBP kalır.
TL Çaprazları
Türkiye piyasasında dolar dışındaki kurlar (EUR/TRY, GBP/TRY, CHF/TRY, JPY/TRY) ağırlıkla çapraz hesapla oluşur: ilgili paranın dolar paritesi çarpı USD/TRY. Bu yüzden EUR/TRY iki ayrı kaynaktan hareket eder: EUR/USD paritesindeki değişim ve USD/TRY'deki değişim.
Pratik sonuç: USD/TRY sabitken euro küresel piyasada dolara karşı değer kazanırsa EUR/TRY yükselir — TL'ye özgü hiçbir gelişme olmasa bile. Kur hareketini yorumlarken hangi bacağın hareket ettiğine bakmak gerekir.
Arbitraj: Kurları Hizada Tutan Güç
Çapraz kur ile doğrudan kote edilen kur arasında fark açılırsa arbitrajcılar devreye girer: ucuz bacaktan alıp pahalı bacaktan satarak düşük riskli kâr elde ederler. Bu işlem farkı saniyeler içinde kapatır. Arbitraj sayesinde EUR/TRY, işlem maliyeti payı dışında EUR/USD × USD/TRY değerinden kalıcı olarak sapamaz.
الأسئلة الشائعة
- Çapraz kuru kendim hesaplayabilir miyim?
- Evet: iki paranın da dolar karşılıkları biliniyorsa çarpma veya bölmeyle türetebilirsiniz. Bankaların kotasyonu buna spread ekler; bu yüzden hesapladığınız değerle işlem kuru birebir aynı olmaz.
- Parite ile kur aynı şey mi?
- Günlük kullanımda parite genelde dolar içeren veya iki büyük para arasındaki çiftler (EUR/USD, GBP/USD) için kullanılır; teknik olarak her döviz çifti bir paritedir.