Finans Sözlüğü
Sitede kullanılan altın, döviz, kripto, borsa ve ekonomi terimleri — A'dan Z'ye kısa açıklamalarıyla.
0-9
- 52 Hafta Aralığı
- Bir varlığın son 52 haftada gördüğü en düşük ve en yüksek fiyat bandı; mevcut fiyatın tarihsel konumunu gösterir.
A
- Açığa Satış
- Düşüş beklentisiyle ödünç alınan hissenin satılıp daha ucuza geri alınması stratejisi.
- Açılış Fiyatı
- Bir varlığın işlem gününün veya seansın başındaki ilk fiyatı.
- Ağırlıklı Ortalama Fiyat
- İşlem hacmiyle ağırlıklandırılmış ortalama fiyat (VWAP); gün içi fiyatın adil değer referansıdır.
- Alım Gücü
- Belirli bir para tutarıyla satın alınabilecek mal ve hizmet miktarı; enflasyon yükseldikçe azalır.
- Alış Baskısı
- Piyasada alıcı tarafın satıcılara göre ağırlığı; emir akışındaki alış oranıyla ölçülür.
- Alış Fiyatı
- Bir varlık için alıcıların ödemeye hazır olduğu fiyat; kuyumcu veya bankanın sizden alırken uyguladığı fiyattır.
- Altcoin
- Bitcoin dışındaki tüm kripto paraların genel adı (ör. Ethereum, BNB, XRP).
- Anapara
- Faiz hariç, borç alınan veya yatırılan temel tutar.
- Ata Altın
- Üzerinde Atatürk portresi bulunan Cumhuriyet altını türü; standart tam ata yaklaşık 7,2 gramdır.
- Ayar
- Altının saflık ölçüsü; 24 ayar saf altını, 22 ayar %91,6, 18 ayar %75 ve 14 ayar %58,5 saflığı ifade eder.
- Ayı Piyasası
- Fiyatların uzun süre düştüğü ve kötümserliğin hâkim olduğu piyasa dönemi; genellikle zirveden %20 ve üzeri düşüşü ifade eder.
B
- Baz Puan
- Yüzde birin yüzde biri (0,01 puan). Faiz değişimlerini ifade etmek için kullanılır; 100 baz puan %1 demektir.
- Beta Katsayısı
- Hissenin piyasa endeksine göre oynaklığı; 1 üzeri piyasadan daha hareketli, 1 altı daha sakin hisseyi gösterir.
- BIST 100
- Borsa İstanbul'da işlem gören en büyük 100 şirketi kapsayan ana endeks; Türk hisse piyasasının genel göstergesidir.
- Bilanço
- Şirketin belirli tarihteki varlık, borç ve özkaynaklarını gösteren finansal tablo.
- Bileşik Faiz
- Faizin anaparaya eklenerek sonraki dönemlerde faizin de faiz kazanması; uzun vadede getiriyi katlanarak büyütür.
- Bitcoin (BTC)
- 2009'da ortaya çıkan ilk ve en büyük kripto para; arzı 21 milyon adetle sınırlıdır.
- Blok
- Blokzincire eklenen, doğrulanmış işlemleri içeren veri paketi; Bitcoin'de ortalama 10 dakikada bir üretilir.
- Blokzincir
- İşlemlerin bloklar halinde, değiştirilemez şekilde ve dağıtık olarak kaydedildiği defter teknolojisi; kripto paraların altyapısıdır.
- Boğa Piyasası
- Fiyatların uzun süre yükseldiği ve iyimserliğin hâkim olduğu piyasa dönemi.
- Borsa
- Hisse senedi ve diğer menkul kıymetlerin düzenli olarak alınıp satıldığı organize piyasa.
- Borsa Yatırım Fonu (BYF/ETF)
- Bir endeksi veya varlık sepetini takip eden, hisse senedi gibi borsada alınıp satılabilen fon.
- Brent Petrol
- Kuzey Denizi kaynaklı, Avrupa ve dünya petrol fiyatlarının ana referansı olan ham petrol türü.
- BSMV
- Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi; kredi faizi üzerinden alınan %15 oranındaki vergi (konut kredisi muaftır).
C
- Cari Açık
- Bir ülkenin döviz gelirlerinin döviz giderlerinden az olması; finansmanı dış kaynak gerektirir ve kur üzerinde baskı oluşturabilir.
- COT Raporu
- ABD vadeli işlem piyasalarında büyük oyuncuların pozisyonlarını gösteren haftalık rapor (Commitments of Traders); piyasa beklentilerini okumak için kullanılır.
- Cumhuriyet Altını
- T.C. Darphanesi tarafından basılan resmi 22 ayar altın sikkelerin genel adı; ziynet ve ata olmak üzere iki türü vardır.
Ç
- Çapraz Kur
- İki para birimi arasındaki kurun üçüncü bir para (genellikle dolar) üzerinden hesaplanması.
- Çekirdek Enflasyon
- Gıda ve enerji gibi oynak kalemler dışlanarak hesaplanan enflasyon; fiyat artışının kalıcı eğilimini gösterir.
- Çeşitlendirme
- Riski azaltmak için yatırımı farklı varlık sınıflarına dağıtma stratejisi.
- Çeyrek Altın
- Yaklaşık 1,75 gram ağırlığında, 22 ayar geleneksel Türk ziynet altını; hediyelik ve küçük birikim için yaygındır.
D
- DeFi (Merkeziyetsiz Finans)
- Bankasız, akıllı sözleşmelerle çalışan borç verme, takas ve getiri uygulamalarının bütünü.
- Defter Değeri
- Şirketin muhasebe kayıtlarındaki özkaynak değeri; varlıklardan borçların çıkarılmasıyla bulunur.
- Destek
- Düşen fiyatın alıcı ilgisiyle durmaya eğilimli olduğu fiyat seviyesi; teknik analizde taban olarak izlenir.
- Dış Ticaret Dengesi
- İhracat ile ithalat arasındaki fark; ihracat fazlaysa fazla, ithalat fazlaysa açık verir.
- DİBS (Devlet İç Borçlanma Senedi)
- Hazine'nin yurt içinde ihraç ettiği tahvil, bono ve kira sertifikalarının ortak adı.
- Direnç
- Yükselen fiyatın satış baskısıyla durmaya eğilimli olduğu fiyat seviyesi; teknik analizde tavan olarak izlenir.
- Döviz Kuru
- Bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden değeri (ör. USD/TRY: bir doların TL karşılığı).
E
- Ekonomik Takvim
- Önemli ekonomik verilerin açıklanma tarihlerini, beklenti ve önceki değerleriyle listeleyen takvim; piyasa oynaklığının habercisidir.
- Emeklilik Fonu
- Bireysel emeklilik sistemi (BES) katkılarının değerlendirildiği uzun vadeli fon türü.
- Emtia
- Petrol, doğalgaz, bakır, buğday gibi standartlaştırılmış, borsalarda işlem gören temel mallar.
- Endeks
- Bir grup hissenin veya varlığın ortak performansını tek sayıyla özetleyen gösterge (ör. BIST 100, S&P 500).
- Enflasyon
- Fiyatlar genel seviyesinin sürekli artışı; paranın alım gücünü zaman içinde azaltır.
- Enflasyon Beklentisi
- Piyasa katılımcılarının gelecek 12-24 ay için öngördüğü enflasyon; TCMB anketleriyle ölçülür ve fiyatlama davranışını etkiler.
F
- F/K Oranı
- Hisse fiyatının hisse başına yıllık kâra bölümü; hissenin kazancına göre pahalılığını ölçer.
- Faiz Oranı
- Borç alınan paranın kullanım bedeli veya tasarrufun getirisi; genellikle yıllık yüzde olarak ifade edilir.
- FAVÖK
- Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr; şirketin ana faaliyet kârlılığını gösterir.
G
- Gelir Tablosu
- Şirketin belirli dönemdeki satış, gider ve kârını gösteren finansal tablo.
- Getiri Eğrisi
- Farklı vadelerdeki tahvil getirilerinin grafiği; kısa vade getirisinin uzun vadeyi aşması (tersine dönme) tarihsel olarak resesyon sinyalidir.
- Gram Altın
- Bir gram has altının fiyatı; Türkiye'de altın yatırımının temel birimidir ve ons fiyatı ile dolar kurundan türetilir.
- Gremse Altın
- Yaklaşık 17,5 gram ağırlığında, geleneksel olarak düğünlerde takılan büyük boy ziynet altını.
- GSYH
- Gayri Safi Yurt İçi Hasıla; bir ülkede belirli dönemde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeri, büyüme bu değerin değişimiyle ölçülür.
- Gümüş
- Altından sonra en çok yatırım yapılan değerli metal; gram ve ons bazında fiyatlanır, sanayi talebi fiyatında etkilidir.
H
- Hacim
- Belirli bir dönemde el değiştiren toplam varlık miktarı; piyasa ilgisinin ve hareketin gücünün göstergesidir.
- Halka Arz
- Bir şirketin hisselerini ilk kez halka satarak borsada işlem görmeye başlaması.
- Hamit Altını
- Sultan II. Abdülhamid dönemine ait tarihi Osmanlı altın sikkesi; sarrafiyede koleksiyon primiyle işlem görür.
- Hareketli Ortalama
- Son N günün (ör. 50 veya 200) ortalama fiyatı; trend yönünü görmek için kullanılan teknik göstergedir.
- Has Altın
- %99,9 ve üzeri saflıktaki altın (24 ayar); gram altın fiyatlarının temel referansıdır.
- Hash Oranı
- Ağdaki madencilerin saniyedeki toplam işlem deneme gücü (EH/s); yükselmesi ağ güvenliğinin arttığını gösterir.
- Hazine Bonosu
- Vadesi bir yıldan kısa devlet iç borçlanma senedi; genellikle kuponsuz, iskontolu satılır.
- Hazine İhalesi
- Devletin tahvil, bono ve kira sertifikalarını bankalara ve kurumsal yatırımcılara faiz teklifi usulüyle sattığı ihale; oluşan faiz devletin borçlanma maliyetini gösterir.
- Hedef Fiyat
- Analistlerin bir hisse için belirli vadede öngördüğü fiyat seviyesi.
- Hisse Başına Kâr (HBK)
- Net kârın hisse adedine bölümü; şirket kârlılığının hisse bazındaki ölçüsüdür.
- Hisse Senedi
- Bir şirketin sermayesindeki ortaklık payını temsil eden menkul kıymet; sahibine kâr payı ve oy hakkı verebilir.
İ
- İşlem Ücreti (Sat/vB)
- Bir işlemin bloğa girmesi için madencilere ödenen ücret; Bitcoin'de sanal bayt başına satoshi (sat/vB) ile ölçülür.
- İşsizlik Oranı
- İş arayıp bulamayanların işgücüne oranı (%); ekonominin sağlığını gösteren temel istihdam verisidir.
- İtfa
- Borçlanma senedinin vadesinde anaparasının geri ödenmesi; ihale takviminde senedin vade sonu tarihini ifade eder.
K
- Kapanış Fiyatı
- Bir varlığın işlem gününün veya seansın sonundaki son fiyatı; günlük değişim bu fiyata göre hesaplanır.
- Kâr Marjı
- Kârın satış gelirine oranı (%); brüt, faaliyet ve net marj olarak kademelenir.
- Kilitli Toplam Değer (TVL)
- DeFi protokollerinde kilitli toplam sermaye; ekosistemin büyüklüğünü ölçen temel göstergedir.
- Kira Endeksi
- Yeni kiralanan konutların kira değişimini ölçen endeks; kira piyasasının güncel seyrini gösterir.
- Kira Sertifikası (Sukuk)
- Faiz yerine varlık kirası gelirine dayanan, faizsiz finans ilkelerine uygun borçlanma aracı; Hazine ihalelerinde de ihraç edilir.
- KKDF
- Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu; tüketici kredilerinin faizi üzerinden alınan %15 oranındaki kesinti.
- Konut Fiyat Endeksi
- Konut fiyatlarındaki değişimi izleyen TCMB endeksi; nominal artışın enflasyonla karşılaştırılması reel değişimi verir.
- Kripto Cüzdanı
- Kripto varlıkların anahtarlarını saklayan yazılım veya cihaz; internete bağlı (sıcak) ve çevrimdışı (soğuk) türleri vardır.
- Kripto Para
- Kriptografiyle güvence altına alınan, merkezi otoriteye bağlı olmayan dijital para birimi.
- Kupon
- Tahvilin sahibine dönemsel olarak ödediği faiz; sabit kuponlu senetlerde oran vade boyunca değişmez.
- Külçe Altın
- Bar veya külçe biçiminde, genellikle 24 ayar saf yatırımlık altın; işçilik maliyeti ziynete göre düşüktür.
L
- Lightning Ağı
- Bitcoin üzerinde hızlı ve düşük ücretli ödemeler için kurulan ikinci katman ölçekleme çözümü.
- Likidite
- Bir varlığın fiyatını önemli ölçüde etkilemeden hızla alınıp satılabilme kolaylığı.
- Lot
- Borsada işlem birimi; Borsa İstanbul'da 1 lot 1 adet hisseye eşittir.
M
- Madencilik
- Bilgisayar gücüyle işlemleri doğrulayıp yeni blok üreterek ödül kazanma süreci; Bitcoin ağının güvenliğini sağlar.
- Madencilik Zorluğu
- Blok üretiminin yaklaşık 10 dakikada bir kalmasını sağlayan otomatik ayar; her 2016 blokta bir güncellenir.
- Makas (Spread)
- Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Dar makas yüksek likiditeye, geniş makas düşük likiditeye veya yüksek riske işaret eder.
- Mempool
- Henüz bloğa girmemiş, onay bekleyen işlemlerin havuzu; doluluğu ağ yoğunluğunu ve ücret seviyesini belirler.
- Merkez Bankası
- Para politikasını yöneten, faiz belirleyen ve fiyat istikrarından sorumlu kurum (Türkiye'de TCMB, ABD'de Fed).
- Merkeziyetsiz Borsa (DEX)
- Aracısız, kullanıcıların doğrudan cüzdanlarından işlem yaptığı kripto borsası; hacmi DeFi aktivitesinin göstergesidir.
- Mevduat Faizi
- Bankaların vadeli mevduata ödediği yıllık faiz; tasarrufun getiri referansıdır.
- Mum Grafiği
- Her dönemin açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatını tek bir mum şekliyle gösteren grafik türü.
N
- Net Kâr
- Tüm gider, faiz ve vergiler düşüldükten sonra kalan kâr; şirketin nihai kazancıdır.
- Nisab
- Zekâtın farz olması için gereken asgari servet eşiği; 80,18 gram altın veya karşılığı olarak hesaplanır.
O
- OHLC
- Açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış (Open-High-Low-Close) fiyat dörtlüsü; grafiklerin temel veri birimidir.
- Ons Altın
- Uluslararası altın fiyat birimi; 1 troy ons 31,1035 gramdır ve küresel piyasada XAU/USD paritesiyle izlenir.
Ö
- Ödeme Planı (Amortisman)
- Kredinin taksit taksit anapara, faiz ve kalan borç dağılımını gösteren tablo.
- Özkaynak Kârlılığı (ROE)
- Net kârın özkaynaklara oranı; şirketin ortak sermayesini ne kadar verimli kullandığını ölçer.
P
- Para Arzı
- Ekonomideki toplam para miktarı; dar kapsamlı M1'den geniş kapsamlı M3'e kadar kademelerle ölçülür.
- Parite
- İki yabancı para birimi arasındaki değişim oranı (ör. EUR/USD); TL içermeyen kur karşılaştırmalarıdır.
- PD/DD Oranı
- Piyasa değerinin defter değerine oranı; 1'in altı hissenin defter değerinin altında fiyatlandığını gösterir.
- Piyasa Değeri
- Bir şirketin veya kripto paranın toplam değeri; birim fiyat ile dolaşımdaki birim sayısının çarpımıyla bulunur.
- Piyasa Derinliği
- Emir defterindeki alış ve satış emirlerinin fiyat kademelerine göre dağılımı; büyük emirlerin fiyatı ne kadar etkileyeceğini gösterir.
- Politika Faizi
- Merkez bankasının bankalara uyguladığı temel faiz; kredi ve mevduat faizlerinin referansıdır.
- Portföy
- Bir yatırımcının sahip olduğu tüm varlıkların (altın, döviz, hisse, kripto vb.) bütünü.
R
- Reel Efektif Döviz Kuru (REER)
- TL'nin ticaret ortaklarının para birimlerine karşı enflasyondan arındırılmış değeri; 100 üzeri değerli, 100 altı değersiz TL'ye işaret eder.
- Reel Getiri
- Enflasyondan arındırılmış getiri; yatırımın alım gücü olarak gerçek kazancını gösterir.
- Reel Kesim Güven Endeksi
- İmalat sanayi firmalarının üretim, sipariş ve yatırım beklentilerini ölçen TCMB endeksi; 100 üzeri iyimser görünümü gösterir.
- Resesyon
- Ekonomik aktivitenin daralması; teknik tanımı üst üste iki çeyrek küçülmedir.
- Reşat Altını
- Osmanlı Sultanı V. Mehmed Reşad dönemine ait, koleksiyon değeri de taşıyan tarihi altın sikke.
S
- Sarrafiye
- Ziynet ve külçe altın alım satımının yapıldığı kuyumculuk piyasası; bu sitedeki ziynet fiyatlarının kaynağıdır.
- Satış Fiyatı
- Satıcıların bir varlığı satmaya hazır olduğu fiyat; kuyumcu veya bankanın size satarken uyguladığı fiyattır.
- Satoshi
- Bitcoin'in en küçük birimi; 1 BTC 100 milyon satoshi eder.
- Seans
- Borsanın işlem yapılan zaman dilimi; öncesi ve sonrasındaki dönemler seans öncesi/sonrası olarak ayrı izlenir.
- Sepet Kur
- Yarım dolar ile yarım euronun TL karşılığının ortalaması (½USD+½EUR); TL'nin genel değerini izlemek için kullanılır.
- Serbest Nakit Akışı
- Faaliyetlerden gelen nakitten yatırım harcamaları düşüldükten sonra kalan tutar; şirketin gerçek nakit üretme gücünü gösterir.
- Serbest Piyasa
- Resmi kurdan bağımsız, arz ve talebe göre oluşan fiyat ortamı; Türkiye'de özellikle Kapalıçarşı altın ve döviz fiyatları için kullanılır.
- Spot Piyasa
- Varlıkların anında teslim ve güncel fiyatla alınıp satıldığı piyasa; vadeli piyasanın karşıtıdır.
- Stablecoin
- Değeri dolar gibi istikrarlı bir varlığa sabitlenen kripto para (ör. USDT, USDC).
- Stop-Loss (Zarar Durdur)
- Zararı sınırlamak için fiyat belirlenen seviyeye gerilediğinde pozisyonu otomatik kapatan emir türü.
T
- Tahvil
- Devletin veya şirketlerin borçlanma aracı; sahibine vade boyunca faiz (kupon) ödenir.
- Taksit
- Kredinin aylık geri ödeme tutarı; anapara ve faiz bileşenlerinden oluşur.
- Tam Altın
- Yaklaşık 7 gram ağırlığında, 22 ayar ziynet altını; birlik olarak da bilinir.
- Tarım Dışı İstihdam
- ABD'de tarım sektörü dışındaki aylık istihdam değişimi; küresel piyasaları en çok hareketlendiren verilerden biridir.
- Temettü
- Şirketin kârından ortaklarına dağıttığı pay; nakit veya hisse olarak ödenebilir.
- Temettü Verimi
- Yıllık temettünün hisse fiyatına oranı (%); hissenin nakit getiri gücünü gösterir.
- TLREF
- Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı; Borsa İstanbul'da repo işlemlerinden hesaplanır ve değişken faizli sözleşmelere temel oluşturur.
- TÜFE
- Tüketici Fiyat Endeksi; hanehalkının satın aldığı mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimini ölçer, Türkiye'de TÜİK tarafından aylık açıklanır.
- Tüketici Güven Endeksi
- Hanehalkının ekonomiye ve kendi mali durumuna bakışını ölçen anket endeksi; 100 üzeri iyimserliği gösterir.
V
- Vade
- Kredinin geri ödeneceği veya mevduatın çözüleceği toplam süre; genellikle ay olarak ifade edilir.
- Vadeli İşlemler
- Bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma veya satma sözleşmeleri.
- Valör
- Bir işlemin hesaben geçerlilik kazandığı tarih; ihalelerde senedin ihraç edilip faiz işlemeye başladığı gündür.
- Volatilite
- Fiyatların belirli bir dönemdeki dalgalanma şiddeti. Yüksek volatilite hem riski hem getiri potansiyelini artırır.
W
- WTI
- ABD kaynaklı ham petrol referansı (West Texas Intermediate); Brent ile birlikte küresel fiyatlamanın iki ana göstergesinden biridir.
Y
- Yarılanma (Halving)
- Bitcoin'de blok ödülünün yaklaşık her dört yılda bir yarıya inmesi; yeni arzı azaltır ve tarihsel olarak fiyat döngüleriyle ilişkilendirilir.
- Yarım Altın
- Yaklaşık 3,5 gram ağırlığında, 22 ayar ziynet altını; çeyreğin iki katı büyüklüğündedir.
- Yatırım Fonu
- Birçok yatırımcının parasını toplayıp profesyonel yönetimle hisse, tahvil, altın gibi varlıklara yatıran kolektif yatırım aracı; Türkiye'de fonlar TEFAS platformunda işlem görür.
- Yİ-ÜFE
- Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi; üretici aşamasındaki fiyat değişimlerini ölçer ve tüketici enflasyonunun öncü göstergesi sayılır.
Z
- Zekât
- Nisab miktarını aşan servete sahip Müslümanların yılda bir kez verdiği, oranı genellikle 1/40 (%2,5) olan mali ibadet.
- Zincir Üstü Veri
- Blokzincirden doğrudan okunan metrikler (hash oranı, mempool doluluğu, işlem ücretleri vb.); piyasa analizine ham veri sağlar.
- Ziynet Altını
- Çeyrek, yarım, tam gibi geleneksel sikke ve takı altınlarının genel adı; 22 ayar standardındadır.